Muốn xem thu mật ong dú tại trại, hãy gọi hỏi trước, vì trại chỉ thu khi đàn dư mật, thường là sau một mùa hoa, và tránh những ngày mưa ẩm. Nếu đúng dịp, khách sẽ thấy cả quá trình: mở thùng, tách những bình mật bằng sáp, để mật chảy qua rây, rồi đóng hũ.
Một câu khách hay hỏi khi gọi trại: “Hôm nào cũng thu mật đúng không anh?” Câu trả lời thật là không. Ong dú không giống ong mật cho ra mật đều đặn theo cầu. Có những tuần, thậm chí những tháng, trại không mở thùng để lấy mật. Hiểu được vì sao thì chuyến đi đỡ hụt hẫng.
Vì sao không phải lúc nào cũng thu mật?
Ong dú cho ít mật. Một đàn chỉ dư mật khi nguồn hoa quanh trại dồi dào trong một thời gian đủ dài, đàn đủ đông để đi lấy, và thời tiết đủ khô ráo để ong bay. Ở vùng cao, ba điều này không phải lúc nào cũng đi cùng nhau.
Mùa mưa dài là lúc đàn sống bằng kho mật đã cất. Có những tuần mưa dầm, ong gần như không ra được. Lấy mật vào thời điểm đó là lấy đi khẩu phần đàn đang cần để sống. Trại nuôi kiểu mộc sẽ không làm thế.
Mở thùng cũng tốn sức của đàn. Mỗi lần mở là lớp sáp, lớp keo bít khe bị phá, đàn phải trám lại. Trời ẩm lạnh, mở thùng còn đưa hơi ẩm vào tổ. Vì vậy trại chọn những ngày khô, nắng ấm để thu.
Cuối cùng là chọn đàn. Không phải thùng nào cũng thu. Đàn mới tách, đàn yếu, đàn vừa bị kiến quấy đều để yên. Chỉ những đàn mạnh, bình mật đầy, mới được lấy bớt, và luôn chừa lại phần cho đàn.
Thu mật ong dú vùng cao thường vào lúc nào?
Sau mùa hoa cà phê. Khi đồi cà phê nở rộ, ong có nguồn ăn lớn, đàn mạnh dễ dư mật sau đó.
Sau những đợt hoa rừng nở nhiều. Hoa rừng nở rải rác, có đợt dày có đợt thưa, người nuôi nhìn đàn mà đoán.
Trong mùa khô. Trời khô ráo, mở thùng ít đưa ẩm vào tổ.
Vào ngày nắng ấm. Giữa buổi sáng hoặc đầu chiều, khi ong đã ra đi làm nhiều.
Tránh ngày mưa dầm. Ẩm lạnh tràn vào tổ làm đàn mệt.
Tránh đầu mùa mưa. Đàn cần mật dự trữ cho những tuần mưa sắp tới.
Tránh lúc đàn mới tách. Đàn cần ổn định, chưa có dư.
Tránh khi có người phun thuốc quanh vùng. Người nuôi cẩn trọng với mật làm trong những ngày đó.
Không có lịch cố định. Năm nào hoa nở sớm muộn thì thu sớm muộn theo.
Thu từng thùng, không thu cả trại một lúc. Mỗi thùng một tình trạng, xem đến đâu quyết đến đó.
Hỏi trại để biết đợt gần nhất. Người nuôi biết rõ thùng nào sắp thu được.
Một buổi thu mật diễn ra thế nào?
Người nuôi chọn thùng, nhẹ nhàng tháo nắp. Bên trong không có bánh tổ lục giác treo thẳng như ong mật. Thay vào đó là những cụm bình sáp tròn, màu nâu sẫm, to cỡ đầu ngón tay, dồn ở một phía của thùng. Bình chứa mật và bình chứa phấn nằm gần nhau, khu ấu trùng ở giữa thường được bao bằng lớp sáp mỏng.
Người nuôi dùng dao nhỏ tách riêng cụm bình mật, tránh đụng khu ấu trùng và tránh lẫn bình phấn. Phấn ong dú có vị chua, lẫn vào sẽ làm đổi vị mật. Đây là công đoạn cần tay quen và mắt tinh.
Cụm bình mật được đặt lên rây đặt trên thau hoặc hũ sạch. Bình sáp được chọc vỡ để mật chảy xuống qua rây, bỏ lại vụn sáp và xác ong. Có nơi dùng ống hút mật thẳng từ bình. Mật ong dú lỏng nên chảy khá nhanh.
Thùng được đậy lại, khe hở bít tạm. Trong những ngày sau, đàn sẽ tự trám keo, xây lại bình mới. Mật lọc xong được đóng vào hũ thủy tinh sạch, niêm kín và để mát. Cả buổi không có đun nấu, không pha thêm gì.
Khách đứng xem thì nên làm gì, tránh gì?
Đứng phía sau hoặc bên cạnh người nuôi. Không đứng ở phía cửa tổ, nơi ong đi về.
Giữ khoảng cách vài bước. Khi thùng mở, ong bay quanh nhiều hơn, đứng xa một chút thì thoải mái.
Mặc áo dài tay. Ong dú không đốt nhưng hay bám vào tóc, cổ áo.
Không chạm tay vào bình sáp. Tay người có mồ hôi, bụi, dễ làm bẩn mật.
Không tự ý nếm thẳng từ thùng. Chờ mật lọc xong, người nuôi sẽ cho nếm bằng thìa sạch.
Hỏi khi người nuôi đã xong công đoạn. Lúc đang tách bình cần tập trung, hỏi sau sẽ được giải thích kỹ hơn.
Tắt flash nếu chụp ảnh. Thùng mở thì đàn đã căng thẳng, không cần thêm ánh chớp.
Không để đồ ăn ngọt gần đó. Mùi mật cùng đồ ngọt sẽ hút kiến và ong lạ tới.
Giữ trẻ nhỏ bên cạnh. Cho trẻ đứng cùng người lớn, ngang tầm đủ thấy.
Nói nhỏ, đi chậm. Rung nền và tiếng ồn làm đàn khó chịu thêm.
Kiên nhẫn. Thu mật ong dú chậm, từng bình một. Đó cũng là cái đáng xem.
Những điều khách thường bất ngờ khi xem thu mật ong dú
Mật ít hơn tưởng. Một thùng chỉ cho lượng mật nhỏ, nhìn mới hiểu vì sao mật ong dú quý.
Không có bánh tổ lục giác. Ong dú cất mật trong bình sáp tròn, khác hẳn hình ảnh ong mật.
Mật lỏng như nước. Mật ong dú nhiều nước hơn mật ong thường, đó là bình thường.
Mùi chua thơm. Mở bình ra có mùi chua nhẹ, hơi giống trái cây chín.
Phấn ong dú chua. Bình phấn có vị chua đậm, khác hẳn phấn ong mật.
Ong không đốt. Thùng mở, ong bay quanh mà không ai bị đốt.
Keo ong rất dính. Keo nâu đen bít khe dính chặt vào dao, vào tay.
Mỗi thùng mật một màu. Có thùng mật trong vàng, có thùng sẫm hơn, tuỳ hoa ong đã lấy.
Người nuôi chừa lại nhiều. Không vét sạch, chỉ lấy phần dư.
Không có máy móc gì. Dao, rây, thau, hũ. Thế thôi.
Đàn tự sửa lại tổ rất nhanh. Vài ngày sau mở ra đã thấy keo mới trám kín.
Câu hỏi thường gặp
Thu mật ong dú có làm chết ong không?
Thu đúng cách thì không. Người nuôi chỉ tách bình mật, tránh khu ấu trùng và chừa lại phần cho đàn, vài ngày sau đàn tự sửa lại tổ.
Một năm thu mật ong dú mấy lần?
Không có số cố định. Tuỳ đàn mạnh hay yếu, mùa hoa năm đó ra sao và thời tiết, có năm thu được vài đợt, có năm rất ít.
Mật ong dú vừa thu có uống ngay được không?
Mật lọc sạch có thể nếm ngay. Mật ong dú nhiều nước nên cần đóng hũ kín và để mát để giữ hương vị lâu.
Muốn xem thu mật ở Ong Mộc thì liên hệ thế nào?
Gọi hoặc nhắn Zalo 0818.83.22.83, hỏi đợt thu gần nhất. Trại sẽ báo nếu có thùng sắp thu vào ngày mình định đến.
Vì sao mật ong dú không đun cho đặc?
Đun nóng làm hương hoa bay mất và đổi vị. Mật mộc giữ nguyên như lúc lấy khỏi tổ, đổi lại phải bảo quản mát.
