Một ngày ở Tà Đùng có thể chia thế này: sáng sớm ngắm hồ khi sương còn lơ lửng trên mặt nước, giữa buổi sáng ghé trại ong dú lúc ong ra cửa đông nhất, trưa nghỉ trong bóng mát, chiều đi chậm và mua mật mang về. Trại cần được hẹn trước qua số 0818.83.22.83.
Cái sai hay gặp là dồn hết mọi thứ vào một buổi, đến trại ong lúc đã mệt nhoài, nắng trưa gắt, đứng vài phút rồi đi. Bài này gợi ý cách sắp xếp để cả hồ lẫn trại đều đáng nhớ, và để đàn ong không phải chịu một đoàn khách vội.
Vì sao nên ngắm hồ trước, ghé trại sau?
Hồ Tà Đùng là hồ thuỷ điện nằm giữa cao nguyên, mặt nước xanh với rất nhiều đảo nhỏ phủ cây. Người ta hay gọi nơi này là vịnh Hạ Long của Tây Nguyên. Đẹp nhất thường là lúc sáng sớm, khi sương còn nằm trên mặt hồ rồi tan dần theo nắng.
Đàn ong dú thì ngược lại, sáng sớm lại là lúc chúng chưa ra nhiều. Vùng cao lạnh, sương ẩm, ong chờ nắng lên mới bay. Đến trại quá sớm thì chỉ thấy cửa tổ vắng. Vậy nên sắp xếp tự nhiên nhất là: sương đẹp thì ngắm hồ, nắng lên thì sang trại.
Thứ tự này còn giúp người đi đỡ mệt. Buổi sáng trời mát, leo đồi ngắm hồ không tốn sức bằng buổi trưa. Đến lúc sang trại thì người đã khởi động xong, đủ kiên nhẫn để đứng yên nhìn cửa tổ vài phút.
Nếu đi ngược, ghé trại sớm rồi mới ra hồ, cũng không sao, chỉ là mình sẽ thấy đàn ong ở trạng thái ngái ngủ. Tuỳ thời tiết hôm đó, trại có thể gợi ý đổi thứ tự cho hợp.
Gợi ý chia một ngày ở Tà Đùng
Sáng sớm: ra điểm cao nhìn hồ. Sương trên mặt hồ là thứ không chờ ai. Đi sớm, mặc áo ấm, mang nước nóng.
Ăn sáng nhẹ. Đừng ăn quá no rồi leo dốc vào vườn.
Gọi trại khi bắt đầu đi. Báo khoảng giờ tới để trại sắp xếp người đón.
Giữa buổi sáng: vào trại ong. Đây là giờ cửa tổ nhộn nhịp, ánh sáng đẹp để chụp ảnh.
Dành ít nhất một giờ ở trại. Đứng xem cửa tổ, nghe kể về nuôi ong dú vùng cao, hỏi những gì mình tò mò. Vội thì không thấy gì.
Nếm mật nếu trại còn mật mùa đó. Nếm thẳng từ thìa để cảm vị chua ngọt, rồi mới quyết mua loại hũ nào.
Trưa: nghỉ trong bóng mát. Nắng cao nguyên giữa trưa rất gắt dù không khí mát. Nghỉ ngơi, ăn trưa, tránh đi lại nhiều.
Đầu chiều: dạo vườn cà phê hoặc ven hồ. Đi chậm, ngắm cây, nhìn ong dú hoang có khi gặp ở hốc cây ven đường.
Chiều muộn: chuẩn bị về. Trời vùng cao tối và lạnh nhanh, đường đèo cần đi khi còn sáng.
Giữ mật mát trên đường. Để hũ mật trong túi giữ lạnh hoặc chỗ râm trong xe, không để cốp nóng.
Có dư thời gian thì ở lại một đêm. Ngủ lại thì sáng hôm sau được thêm một lần sương hồ, đi về đỡ vội.
Ở trại ong, một giờ đó nên làm gì?
Việc đầu tiên là đứng yên. Chọn một chỗ lệch sang bên cửa tổ, cách vài bước, nhìn ong đi về. Sẽ thấy con ong gác đứng ở miệng ống keo, con ong thợ về với hai cục phấn vàng ở chân sau, con ong mang mẩu keo nhựa cây về trám tổ. Nhìn một lúc mới thấy một đàn ong dú bận rộn đến thế nào.
Việc thứ hai là hỏi. Người nuôi ong vùng cao có nhiều chuyện để kể: vì sao thùng làm bằng gỗ thông, vì sao phải kê cao, mùa mưa đàn sống ra sao, vì sao mật mỗi mùa mỗi khác. Mấy câu chuyện đó là thứ không đọc được trên mạng.
Việc thứ ba, nếu trại thấy hợp, là xem bên trong một thùng. Lúc nắp mở, sẽ thấy những bình sáp tròn chứa mật, những bình phấn, những lớp sáp mỏng quây quanh khu ấu trùng. Không có bánh tổ lục giác như ong mật. Việc mở thùng tuỳ đàn và tuỳ thời tiết, nên đừng đòi bằng được.
Việc cuối là mua mật hoặc hỏi tổ giống nếu có nhu cầu. Ở ngay trại, mình được nếm, được hỏi mật thu mùa nào, được dặn cách bảo quản cho đường về. Đó là lợi thế của việc đến tận nơi.
Những sai lầm làm hỏng một ngày ở Tà Đùng
Không hẹn trại trước. Chạy xa lên mà gặp lúc trại vắng người hoặc mưa dầm thì uổng.
Đến trại giữa trưa nắng. Người mệt, trại cũng không tiện mở thùng.
Đi vào sáng sớm mà mặc phong phanh. Sương vùng cao lạnh hơn nhiều người nghĩ.
Đi dép lê vào vườn. Đất đỏ sau mưa trơn trượt.
Đứng chắn cửa tổ chụp ảnh. Ong không về được, lượn quanh mặt, ảnh cũng không đẹp.
Dồn quá nhiều điểm. Một ngày chỉ nên có hai ba điểm chính, còn lại để thong thả.
Để mật trong cốp xe nóng. Mật ong dú dễ lên men khi gặp nóng lâu.
Xem mỗi trời mưa mà bỏ cả chuyến. Mưa vùng cao hay tạnh nhanh, gọi trại hỏi trước khi huỷ.
Mang theo đồ ăn nhiều đường mở nắp gần thùng. Thu hút kiến và các loại ong khác, làm phiền đàn.
Đi đèo lúc chập tối. Đường đèo tối nhanh, sương xuống dày, nên về khi trời còn sáng.
Kỳ vọng xem thu mật mọi lúc. Thu mật tuỳ mùa, hỏi trại trước để biết hôm đó có không.
Mỗi mùa ở Tà Đùng thấy gì khác?
Mùa hoa cà phê. Đồi cà phê nở trắng, thơm nhẹ, ong dú ra vào tấp nập. Đây là lúc nhiều người thích đến nhất.
Mùa khô. Đường dễ đi, trời trong, hồ xanh rõ. Ong làm việc đều.
Đầu mùa mưa. Cây cối xanh lại, mưa chiều nhiều. Buổi sáng thường vẫn đi được.
Giữa mùa mưa. Mưa dầm, sương dày. Hồ đẹp kiểu khác, nhưng ong ra ít, đường vườn trơn.
Cuối năm se lạnh. Trời mát lạnh, ánh nắng vàng. Đàn ong co lại giữ ấm.
Mùa cây ăn trái nở hoa. Quanh nhà dân có hoa bơ, sầu riêng, cây ăn trái khác, ong có thêm nguồn ăn.
Ngày lễ đông khách. Hồ đông người hơn, đường đông xe hơn. Ghé trại càng nên hẹn sớm.
Ngày thường giữa tuần. Yên tĩnh, dễ ngồi lâu với người nuôi để nghe kể.
Sau một trận mưa lớn. Ong ùa ra khi nắng lên, cửa tổ rất nhộn, nhưng đường cần đi cẩn thận.
Mùa ít hoa. Trại có thể không có mật để bán. Hỏi trước nếu mục đích chính là mua mật.
Mỗi năm mỗi lệch. Hoa nở sớm muộn theo thời tiết từng năm, nên hỏi trại khi lên kế hoạch.
Câu hỏi thường gặp
Tà Đùng cách trại ong Ong Mộc có xa không?
Trại Ong Mộc nằm ngay trong xã Tà Đùng, trên đường vào Thác Ba Tầng, gần hồ Tà Đùng. Đường đi cụ thể nên hỏi trại qua số 0818.83.22.83 khi hẹn.
Ngắm hồ Tà Đùng giờ nào đẹp nhất?
Nhiều người chọn sáng sớm, khi sương còn trên mặt hồ và các đảo nhỏ hiện dần. Thời điểm cụ thể tuỳ mùa và tuỳ hôm có sương hay không.
Một ngày có đủ để vừa ngắm hồ vừa ghé trại ong không?
Đủ, nếu chỉ chọn hai ba điểm chính và hẹn trại trước. Muốn thong thả hơn thì ngủ lại một đêm.
Có nên mang trẻ nhỏ đi một ngày như vậy không?
Được, ong dú không ngòi nên trại ong khá an toàn cho trẻ. Chỉ cần lịch trình nhẹ hơn, mang áo ấm, giày bám và dặn trẻ không chạm vào cửa tổ.
Mua mật ở trại về xa có bị hỏng không?
Mật ong dú nhiều nước nên cần giữ mát trên đường. Để hũ ở chỗ râm hoặc trong túi giữ lạnh, về nhà cất ngăn mát là ổn.
