Mật ong dú pha với cà phê phin được, và hợp hơn nhiều người nghĩ. Cách làm gọn: chờ cà phê nhỏ giọt xong, để ly nguội bớt chừng vài phút, cho nửa thìa cà phê mật rồi khuấy, nếm, thiếu thì thêm. Vị chua thanh của mật ong dú làm vị đắng của cà phê Robusta tròn lại, nhưng cho tay quá thì ly cà phê chua như giấm loãng.
Ở trại Ong Mộc giữa đồi cà phê Tà Đùng, buổi sáng hay bắt đầu bằng một phin cà phê ngoài hiên. Nhiều khách lên trại hỏi cùng một câu: mật này có pha cà phê được không, hay chỉ để ăn không. Bài này trả lời cho rõ, kể cả chỗ nó không hợp.
Vì sao mật ong dú với cà phê lại hợp nhau?
Cà phê vùng cao Lâm Đồng phần đông là Robusta. Vị đắng đậm, thân dày, hậu hơi khét. Người quen uống cà phê đen thường thêm đường để đỡ gắt. Đường chỉ cho ngọt, không cho thêm hương gì.
Mật ong dú khác. Ong dú, tức ong không ngòi, đựng mật trong những bình sáp nhỏ chứ không trong bánh tổ. Mật loãng hơn mật ong thường, nhiều nước hơn và có vị chua nhẹ tự nhiên. Khi gặp vị đắng của cà phê, cái chua ấy làm ly cà phê sáng lên, giống như vắt vài giọt chanh vào bát canh chua cho dậy vị. Phần ngọt của mật thì dịu, không đè lên mùi cà phê.
Nói cho thật thì đây là chuyện khẩu vị chứ không phải công thức đúng sai. Có người uống thấy thích ngay. Có người thấy lạ miệng, quen vài lần mới ưng. Cũng có người không hợp, vì họ thích cà phê ngọt đậm như cà phê sữa đặc. Không có gì phải ép.
Còn Arabica, loại trồng ở những vùng cao hơn, bản thân đã có vị chua trái cây. Thêm mật ong dú vào là chua chồng lên chua. Ai uống Arabica thì nên cho thật ít, hoặc chọn mật lô màu sẫm, vị đằm hơn, để cân lại.
Cho mật lúc nào, bao nhiêu là vừa?
Chờ cà phê nhỏ giọt xong. Đừng cho mật vào ly trước rồi để cà phê nóng rơi thẳng lên. Mật sẽ bị nóng dồn ở đáy, khuấy cũng khó đều.
Để ly bớt nóng vài phút. Hương hoa của mật ong dú nhẹ và dễ bay. Ly cà phê vừa sôi làm hương ấy mất nhanh, còn lại mỗi vị chua.
Thử tay bằng cách cầm ly. Cầm ly thủy tinh thấy ấm nóng mà không bỏng tay, uống được một hớp ngay, là lúc cho mật hợp.
Bắt đầu từ nửa thìa cà phê. Với một phin cỡ nhà hay pha, nửa thìa là đủ để nếm thử. Thấy chưa tới thì thêm từng chút.
Nếm sau mỗi lần thêm. Mật ong dú ngọt ít hơn đường. Người quen ngọt hay cho một lần thật nhiều, tới lúc ngọt vừa thì đã chua quá tay.
Khuấy kỹ hơn so với đường. Mật nặng hơn cà phê nên chìm xuống. Khuấy vài vòng rồi để yên vài giây, khuấy lại một lần nữa.
Dùng thìa khô để múc mật. Thìa vừa khuấy cà phê còn ướt mà thò lại vào hũ là đưa nước vào mật. Mật ong dú vốn nhiều nước, thêm nước là dễ lên men chua hơn.
Rót ra chén nhỏ nếu cả nhà cùng dùng. Mỗi người múc từ chén nhỏ, hũ chính đậy nắp cất lại. Thừa trong chén thì dùng nốt, không đổ ngược vào hũ.
Không đun mật chung với cà phê. Có người cho mật vào nồi cà phê đang sôi cho tiện. Làm vậy là đun mất hương, phí phần đáng giá nhất của mật mộc.
Nhớ lượng mình ưng rồi giữ nguyên. Mỗi lô mật một độ chua hơi khác nhau, nhưng tìm được lượng hợp miệng rồi thì sáng nào pha cũng nhanh.
Đổi lô mật thì nếm lại. Lô mật mùa hoa cà phê và lô hoa rừng không giống nhau. Hũ mới thì lại bắt đầu từ nửa thìa.
Cà phê đen, cà phê sữa hay cà phê đá: mỗi kiểu một cách
Cà phê đen nóng hợp nhất. Không có sữa che, vị chua thanh của mật lộ rõ, cân thẳng với vị đắng. Đây là kiểu nên thử đầu tiên.
Cà phê sữa đặc thì cho rất ít. Sữa đặc đã ngọt sẵn. Mật lúc này chỉ để thêm một lớp hương, không phải để ngọt, nên chừng một phần ba thìa thôi.
Cà phê sữa tươi thì thoải mái hơn. Sữa tươi không đường để lại khoảng trống cho vị ngọt của mật. Vị chua nhẹ còn làm ly sữa bớt ngấy.
Cà phê đá phải tan mật trước khi cho đá. Mật ong dú loãng nên tan dễ hơn mật ong thường, nhưng gặp đá lạnh vẫn đặc lại và chìm. Khuấy mật vào cà phê còn ấm, rồi mới rót qua ly đá.
Pha cà phê đá thì cho mật nhiều hơn một chút. Đá tan làm loãng ly, vị ngọt nhạt đi. Nếm trước khi cho đá, để hơi đậm hơn mức mình muốn.
Cà phê muối không nên thêm mật. Lớp kem muối đã có vị mặn béo. Thêm vị chua vào nữa thì ly cà phê bị rối vị.
Cà phê pha máy vị nhẹ thì giảm mật. Cà phê pha loãng, ít đắng thì không có gì để mật cân lại. Cho nhiều là chỉ còn nghe chua.
Cà phê rang đậm, hơi khét thì hợp mật sẫm. Lô mật màu nâu sẫm, vị đằm, đi với cà phê rang đậm kiểu truyền thống thấy êm hơn.
Cà phê rang vừa thì hợp mật màu sáng. Mật vàng nhạt, thơm hoa, đi với cà phê rang vừa giữ được cả hai mùi.
Cà phê pha sẵn để tủ lạnh thì khuấy mật lúc dùng. Đừng pha mật vào cả bình rồi cất. Cà phê có mật để lâu dễ đổi vị.
Không thay đường bằng mật trong mọi ly. Pha cho khách lạ miệng thì để sẵn cả đường lẫn chén mật nhỏ, người ta tự chọn.
Những lần pha hỏng hay gặp, và sửa thế nào
Lỗi hay gặp nhất là cho mật như cho đường. Người quen hai thìa đường cho hai thìa mật. Kết quả là ly cà phê ngọt vừa nhưng chua gắt, uống được nửa ly là bỏ. Sửa rất đơn giản: lần sau bắt đầu từ nửa thìa, chấp nhận ly cà phê bớt ngọt hơn thói quen, vài hôm sẽ quen.
Lỗi thứ hai là cho mật vào lúc cà phê đang sôi. Ly cà phê không hỏng, nhưng hương mật gần như mất hết. Uống thấy chỉ có chua mà không có thơm, rồi kết luận mật ong dú pha cà phê không ngon. Thật ra là cho sai lúc.
Lỗi thứ ba ít ai để ý: cất hũ mật ngay cạnh bếp cho tiện tay. Chỗ đó nóng, hơi nước nhiều. Mật ong dú để nơi nóng lâu ngày dễ lên men, mặt mật có bọt, mở nắp nghe xì. Hũ mật nên để ngăn mát tủ lạnh, mỗi sáng lấy ra chén nhỏ đủ dùng trong ngày.
Lỗi cuối cùng là chuyện kỳ vọng. Có người đọc đâu đó rằng cà phê pha mật ong là thức uống bổ dưỡng, uống để khỏe. Mật ong dú ở đây được dùng vì vị của nó, không phải vì một công dụng nào. Ai đang theo dõi đường huyết, đang có bệnh nền, nên hỏi bác sĩ trước khi đổi thói quen ăn uống, kể cả chuyện thay đường bằng mật.
Một buổi sáng cà phê ở trại vùng cao
Pha cà phê khi sương còn trên đồi. Trời cao nguyên sáng sớm lạnh, ly cà phê nguội nhanh hơn ở dưới xuôi. Vì vậy chỉ cần chờ ngắn là cho mật được.
Hâm ly trước bằng nước nóng. Ly thủy tinh lạnh hút nhiệt làm cà phê nguội quá nhanh. Tráng ly nước nóng rồi mới đặt phin.
Đặt chén mật nhỏ cạnh phin. Mật từ ngăn mát lấy ra để ngoài vài phút cho đỡ lạnh, rót dễ hơn, tan nhanh hơn.
Dùng thìa gỗ hoặc thìa inox khô. Thìa nào cũng được, miễn khô và sạch. Thìa gỗ cầm ấm tay, hợp với buổi sáng se lạnh.
Uống chậm. Hớp đầu nghe đắng, giữa ly thấy chua thanh, cuối ly còn hậu ngọt nhẹ. Uống vội là bỏ qua mất lớp giữa.
Kèm miếng bánh không quá ngọt. Bánh mì nướng, bánh quy lạt đi với cà phê mật hợp hơn bánh kem ngọt, vì không tranh vị.
Đừng rưới mật lên bánh rồi chấm cà phê. Mật loãng chảy hết vào ly, vị lẫn lộn. Ăn riêng, uống riêng thì rõ vị từng thứ.
Pha cho nhiều người thì pha phin riêng từng ly. Mỗi người một độ ngọt khác nhau. Pha chung một ấm rồi cho mật đều tay thì khó vừa lòng ai.
Khách lên trại muốn thử thì cho nếm mật không trước. Nếm một chút mật không rồi mới nếm cà phê có mật, người ta hiểu ngay vị chua ấy từ đâu ra.
Mang về nhà thì giữ thói quen ấy. Một hũ mật nhỏ đủ cho nhiều buổi sáng nếu mỗi lần chỉ nửa thìa.
Hết mật trong chén thì rửa chén trước khi rót mới. Mật cũ còn dính, lẫn nước rửa, để qua đêm là bắt đầu lên men.
Câu hỏi thường gặp
Mật ong dú có thay hoàn toàn đường trong cà phê được không?
Được, nếu mình quen vị chua nhẹ. Nhưng mật ong dú ngọt ít hơn đường, nên ly cà phê sẽ bớt ngọt so với thói quen cũ. Ai thích ngọt đậm thì có thể dùng nửa đường nửa mật.
Cà phê pha mật ong dú để qua đêm được không?
Không nên. Cà phê có mật để lâu dễ đổi vị và chua thêm. Pha đến đâu uống đến đó, muốn có sẵn thì cất cà phê riêng, mật riêng.
Vì sao mật ong dú pha cà phê có vị chua?
Vì bản thân mật ong dú có vị chua nhẹ tự nhiên, khác mật ong thường. Vị chua này nằm sẵn trong mật, không phải do cà phê làm hỏng mật.
Pha cà phê mật ong dú cho trẻ nhỏ được không?
Trẻ nhỏ không nên uống cà phê. Riêng mật ong nói chung thì trẻ dưới 1 tuổi không được dùng. Câu hỏi về trẻ em nên hỏi bác sĩ nhi.
Người tiểu đường uống cà phê pha mật ong dú được không?
Mật ong dú vẫn là đường, chỉ là ngọt dịu hơn. Người tiểu đường cần hỏi bác sĩ điều trị trước khi dùng, không tự thay đường bằng mật.
Mật ong dú có làm cà phê bị đục không?
Có thể làm ly cà phê đen hơi mờ đi một chút nếu cho nhiều, nhưng không đáng kể. Cho vừa lượng và khuấy kỹ thì ly vẫn trong.
