Đi trại ong Tà Đùng thì mùa nào cũng có cái hay riêng. Mùa hoa cà phê, đồi trắng xoá và ong dú ra vào tấp nập. Mùa khô, trời trong, đường dễ đi, hồ xanh rõ. Mùa mưa thì cả vùng xanh mướt, nhưng đường trơn và ong ra ít. Ai muốn xem ong nhiều nhất thì chọn mùa khô và mùa hoa.
Bà con dưới xuôi hay hỏi: “Tháng mấy lên là đẹp?” Khó trả lời bằng một con số, vì hoa nở sớm hay muộn tuỳ năm, mưa đến sớm hay muộn tuỳ năm. Cách chắc nhất là hiểu mỗi mùa ở vùng cao trông thế nào, rồi gọi trại hỏi tình hình năm đó trước khi đi.
Mùa hoa cà phê: đẹp nhất cho cả người lẫn ong
Cà phê nở hoa là cảnh nhiều người lên Tây Nguyên muốn xem một lần. Cả đồi trắng như phủ tuyết, thơm nhẹ, đứng giữa vườn nghe tiếng ong vo ve khắp nơi. Hoa thường nở sau những cơn mưa đầu tiên hoặc sau đợt tưới, và tàn khá nhanh, chỉ trong vài ngày.
Với đàn ong dú, đây là bữa tiệc lớn. Cửa tổ đông nghịt, ong về với phấn hoa trên chân. Khách đứng lệch bên cửa tổ vài phút là thấy một đàn ong làm việc hết sức. Ảnh ong trên chùm hoa trắng cũng đẹp vào mùa này.
Cái khó là thời điểm. Hoa nở không theo lịch, năm sớm năm muộn, vườn này nở trước vườn kia. Ai định đi đúng mùa hoa nên gọi trại hỏi trước, người ở địa phương nhìn nụ là đoán được còn mấy hôm.
Mùa hoa cũng là mùa vườn cà phê có người làm, có khi có người phun thuốc. Đi dạo vườn thì đi lối mòn, không vào sâu vườn nhà người ta khi chưa hỏi.
Mùa khô ở Tà Đùng: thấy gì, cần gì?
Trời trong, nắng ấm ban ngày. Dễ đi lại, dễ chụp ảnh hồ và đồi.
Đường đất khô, ít trơn. Đi xe máy vào vườn đỡ vất vả hơn mùa mưa.
Ong ra vào đều. Thời tiết khô ráo, đàn đi làm nhiều.
Có thể có đợt thu mật. Mùa khô là lúc trại dễ mở thùng hơn, nhưng vẫn tuỳ đàn.
Đêm và sáng sớm lạnh. Mang áo ấm, nhất là khi ngủ lại.
Nắng trưa gắt. Mũ rộng vành, kem chống nắng, nghỉ trưa trong bóng mát.
Bụi đỏ. Đường đất khô bốc bụi, mang khẩu trang.
Cảnh đốt dọn rẫy. Có nơi đốt dọn mùa khô, khói có thể làm mờ cảnh hồ.
Mặt hồ thấp hơn mùa mưa. Cảnh hồ khác đi, có khi lộ bãi bờ.
Hoa rừng nở rải rác. Đàn ong có nguồn ăn ngoài cà phê.
Dễ hẹn trại. Ít bị hủy vì thời tiết.
Mùa mưa: xanh mướt nhưng phải tính kỹ
Mùa mưa vùng cao dài. Có những ngày mưa chiều rồi tạnh, có những tuần mưa dầm từ sáng đến tối. Cả vùng xanh lại, đồi cà phê đậm màu lá, mây sà xuống mặt hồ, cảnh rất đẹp theo kiểu khác.
Đàn ong thì ngược lại, mùa mưa là mùa khó. Ong ra ít, có ngày gần như không ra. Đàn sống bằng kho mật đã cất. Người nuôi hạn chế mở thùng để hơi ẩm lạnh không tràn vào tổ. Khách đến vào những ngày mưa dầm có khi chỉ thấy dãy thùng gỗ im lìm dưới mái che.
Nếu đi mùa mưa, nên chọn buổi sáng, vì mưa vùng cao hay đến vào buổi chiều. Ngay sau một cơn mưa, khi nắng hửng lên, là lúc ong ùa ra khỏi tổ rất đông. Đứng chờ lúc đó thì thấy cảnh ít ai được xem.
Đường đất đỏ mùa mưa trơn và lầy. Giày đế bám là bắt buộc, xe máy đi chậm. Gọi trại trước khi khởi hành, có hôm trại sẽ khuyên nên dời ngày.
Cuối năm se lạnh và những thời điểm khác
Cuối mùa mưa chuyển mùa khô. Trời bắt đầu trong, mưa thưa, cây vẫn xanh. Một khoảng đẹp để đi.
Những tháng se lạnh. Đàn ong co lại giữ ấm, ra muộn về sớm.
Sương sớm dày. Cảnh hồ trong sương đẹp, nhưng ong chưa ra.
Ngày lễ, cuối tuần. Hồ đông khách hơn, hẹn trại sớm hơn.
Ngày thường giữa tuần. Yên tĩnh, dễ ngồi lâu nghe người nuôi kể.
Mùa cây ăn trái ra hoa. Hoa bơ, sầu riêng quanh nhà dân thêm nguồn ăn cho ong.
Sau những đợt hoa lớn. Có khả năng trại có mật mới, hỏi nếu muốn mua.
Mùa ít hoa. Ong ra ít hơn, trại có thể không có mật bán.
Năm thời tiết bất thường. Hoa và mưa lệch lịch, gọi hỏi trại là cách chắc nhất.
Đi một ngày hay ở lại. Mùa nào cũng nên ở lại một đêm nếu có thể, sáng ra có sương hồ.
Mỗi mùa một lý do để quay lại. Đến một lần không đủ để thấy hết vùng cao.
Chuẩn bị theo mùa
Mùa hoa: hỏi trại trước vài hôm. Để không lỡ những ngày hoa nở rộ.
Mùa hoa: tránh vào vườn đang phun thuốc. Hỏi chủ vườn hoặc đi lối mòn chung.
Mùa khô: mũ, khẩu trang, nước. Nắng gắt, bụi đỏ.
Mùa khô: áo ấm cho buổi sáng. Chênh lệch nhiệt độ ngày đêm lớn.
Mùa mưa: áo mưa, giày bám. Đường đất đỏ trơn.
Mùa mưa: đi buổi sáng. Mưa vùng cao thường dồn về chiều.
Mùa mưa: túi chống nước cho điện thoại. Mưa đến nhanh.
Mùa lạnh: áo khoác dày hơn. Sáng sớm và đêm trên cao nguyên lạnh hơn nhiều người nghĩ.
Mọi mùa: hẹn trại trước. Gọi 0818.83.22.83.
Mọi mùa: túi giữ lạnh nếu mua mật. Đặc biệt khi về vùng nóng.
Mọi mùa: kiên nhẫn. Thời tiết vùng cao thay đổi, chờ một chút là có cảnh khác.
Câu hỏi thường gặp
Hoa cà phê ở Tà Đùng nở tháng mấy?
Thường vào mùa khô, sau những cơn mưa đầu hoặc đợt tưới, nhưng sớm muộn tùy năm và tùy vườn. Gọi trại hỏi trước vài hôm cho chắc.
Đi trại ong mùa mưa có xem được ong không?
Được vào những buổi hửng nắng, nhất là ngay sau cơn mưa khi ong ùa ra. Ngày mưa dầm thì ong gần như không ra cửa.
Mùa nào trại dễ có mật để mua?
Thường sau những đợt hoa lớn trong mùa khô. Mật ong dú ít và theo mùa, nên hỏi trại trước nếu mục đích chính là mua mật.
Tà Đùng mùa nào lạnh nhất?
Cao nguyên mát quanh năm, sáng sớm và đêm lạnh hơn rõ vào những tháng cuối năm và mùa khô. Mang áo khoác mọi mùa cho chắc.
Có nên đi Tà Đùng vào ngày lễ không?
Đi được nhưng hồ đông khách hơn. Nếu muốn ghé trại ong thì hẹn sớm, và chuẩn bị tinh thần đường đông xe.
