Hỏi qua Zalo mà muốn được chỉ đúng thì phải cho người ở trại nhìn thấy cái mình thấy. Bốn thứ là đủ trong đa số trường hợp: một ảnh cửa tổ chụp ngang tầm lúc trời nắng ráo, một video khoảng nửa phút cảnh ong ra vào, một ảnh toàn cảnh chỗ đặt thùng, và vài dòng mô tả ngắn: nhận tổ ngày nào, thời tiết mấy hôm nay ra sao, mình đã làm gì với thùng.
Tin nhắn hay nhận nhất là một tấm ảnh chụp từ xa, tối, kèm câu “Anh ơi ong em bị sao vậy?”. Người ở trại không đứng ở sân nhà mình. Họ không biết thùng đặt hướng nào, sáng nay mưa hay nắng, có con kiến nào đang bò. Một câu hỏi thiếu thông tin buộc họ phải hỏi lại năm câu, mà trong lúc đó đàn vẫn đang có chuyện. Bài này chỉ cách gửi một lần là đủ.
Vì sao cửa tổ nói được gần hết chuyện bên trong?
Với ong dú, người nuôi hạn chế mở nắp, nhất là những tuần đầu. Cửa tổ là chỗ duy nhất mình được nhìn hằng ngày, và may là nó nói được rất nhiều.
Dòng ong ra vào cho biết đàn đông hay mỏng, đang đi kiếm hay đang co lại. Chân ong về có phấn hay không cho biết đàn có đang nuôi ấu trùng. Ong canh đứng ở miệng ống, yên hay xôn xao, cho biết đàn có đang bị quấy. Keo mới trên ống cửa cho biết đàn có dư sức sửa nhà.
Những thứ xấu cũng hiện ra ở cửa: ong đánh nhau từng cặp, xác ong rơi nhiều trên đất, mật rỉ ra miệng ống, kiến bò thành hàng, ruồi nhỏ lượn quanh. Người nuôi lâu năm nhìn cửa tổ đã quen mắt, chỉ cần ảnh rõ là họ đọc được.
Vì vậy việc của người mới không phải là tự chẩn đoán, mà là chụp cho đúng. Chụp đúng thì người có kinh nghiệm chẩn đoán giùm mình được.
Chụp ảnh cửa tổ thế nào cho người ở trại đọc được?
Chụp ngang tầm cửa. Ngồi xuống cho điện thoại ngang miệng ống cửa, không chụp từ trên cao nhìn xuống.
Cách cửa chừng một gang tay. Đủ gần để thấy từng con ong, đủ xa để thấy cả ống cửa và một phần vách thùng.
Đứng lệch sang bên. Không đứng chắn thẳng trước cửa, ong bị chặn đường bay sẽ xáo trộn, ảnh không còn đúng.
Chụp lúc trời nắng ráo. Giữa buổi sáng là đẹp nhất. Sáng sớm sương lạnh hay chiều tối thì ong ít ra, nhìn ảnh dễ tưởng đàn yếu.
Không bật đèn flash. Flash làm ảnh bóng loáng, mất chi tiết keo và phấn, lại làm ong giật mình.
Lau ống kính điện thoại. Chuyện nhỏ mà hay quên. Ống kính mờ dầu tay thì ảnh nhòe cả.
Chụp thêm ảnh đất trước cửa. Xác ong, sáp vụn, ong bò lết trên đất là dữ liệu quý.
Chụp chân giá, mặt dưới thùng. Kiến thường đi đường này. Một tấm ảnh chân giá có khi trả lời luôn câu hỏi.
Chụp toàn cảnh chỗ đặt. Lùi ra vài bước chụp cả thùng, mái che, cây quanh đó. Người ở trại sẽ thấy ngay nắng chiếu từ đâu, có mái tôn hay không.
Chụp khe nắp nếu thấy lạ. Mật rỉ ở khe nắp, khe ván nứt là chỗ hay sinh chuyện.
Gửi ảnh gốc, không lọc màu. Ảnh qua bộ lọc làm đổi màu phấn, màu keo, làm sai chẩn đoán.
Quay video giờ nào và quay bao lâu?
Ảnh tĩnh không cho thấy nhịp. Một video ngắn khoảng nửa phút tới một phút quay cửa tổ lúc giữa buổi sáng là thứ quý nhất. Người xem thấy được ong ra vào nhanh hay chậm, dày hay thưa, ong canh đứng yên hay xông ra liên tục.
Giữ máy đứng yên, tựa tay vào thứ gì đó cho khỏi rung. Quay ngang, ngang tầm cửa. Không cần phóng to, không cần lia qua lại. Một khung hình đứng yên đọc dễ hơn nhiều.
Nếu nghi đàn bị nóng, quay thêm một đoạn vào lúc nóng nhất trong ngày để thấy ong có đứng chen quạt ở cửa không. Nếu nghi đàn bị cướp, quay lúc thấy ong đánh nhau. Nếu nghi đàn yếu do lạnh, quay lúc sáng sớm để so với buổi trưa.
Nếu có thể, ghé tai gần thùng nghe tiếng rì rì bên trong và nói vào video: “nghe đều” hay “nghe gấp”. Âm thanh trong video điện thoại không phải lúc nào cũng thu rõ, nên lời mô tả của mình bổ sung được.
Đừng mở nắp chỉ để quay video gửi. Nếu người ở trại cần xem bên trong, họ sẽ dặn mở lúc nào, mở thế nào, chụp chỗ nào. Mở nắp vô cớ là thêm một cú sốc cho đàn.
Mô tả kèm theo: những dòng nên có
Ngày nhận tổ. Đàn mới nhận một tuần khác đàn đã nuôi ba tháng. Nói ngày nhận để người xem biết đàn đang ở giai đoạn nào.
Nơi ở. Vùng cao hay vùng nóng, nhà phố hay vườn, rẫy. Cùng một dấu hiệu nhưng nơi khác nhau thì nguyên nhân khác nhau.
Thời tiết mấy hôm nay. Mưa dầm, nắng gắt, gió mạnh, sương mù. Rất nhiều chuyện ở cửa tổ bắt nguồn từ thời tiết.
Mình đã làm gì với thùng. Có mở nắp không, có dời chỗ không, có cho ăn gì không, có xịt gì gần đó không. Nói thật, kể cả khi nghĩ là mình làm sai.
Quanh đó có phun thuốc không. Vườn mình, vườn hàng xóm, có ai phun thuốc trừ sâu, trừ muỗi gần đây.
Thấy chuyện lạ từ khi nào. Hôm qua mới thấy hay đã mấy ngày. Diễn biến nhanh hay chậm là thông tin quan trọng.
Chuyện lạ là gì, nói bằng lời thường. Ví dụ: “sáng nay thấy cả chục con chết trước cửa”, “mật chảy ra miệng ống”, “có hàng kiến đen bò lên chân giá”.
Mùi. Có mùi chua nồng, khai, thối không. Ảnh không gửi được mùi, chỉ lời mình mô tả được.
Gửi một lần đủ cả. Gom ảnh, video, mô tả vào một lượt tin nhắn, đỡ trôi tin khi người ở trại đang bận.
Chờ phản hồi, đừng tự làm mạnh tay. Trong lúc chờ, che nắng mưa, chống kiến là đủ. Đừng tự mở nắp, cạy ống cửa, đổ nước đường.
Lưu số Zalo của trại. Ong Mộc: 0818.83.22.83. Lưu tên rõ ràng để khi cần là tìm ra ngay.
Sau khi được chỉ: ghi lại để lần sau tự xử lý
Mỗi lần được người ở trại chỉ một chuyện, hãy ghi lại: ngày, dấu hiệu thấy được, nguyên nhân được giải thích, mình đã làm gì, và sau đó đàn ra sao. Ghi vào sổ tay hoặc ghi chú ngay trong app quản lý tổ.
Sau vài lần như vậy, mình sẽ tự nhận ra những chuyện lặp lại. Ong đứng quạt ở cửa buổi trưa là nóng. Hàng kiến lên chân giá là chén nước cạn. Xác ong rải rác vài con mỗi sáng là bình thường.
Người mới nuôi ong thường lo thái quá ở những tuần đầu, gặp gì cũng hỏi. Đó không phải chuyện xấu. Hỏi nhiều ở tháng đầu để những tháng sau tự tin hơn là đúng cách học nghề.
Và khi đàn ổn, gửi một tấm ảnh cửa tổ khỏe mạnh cho trại cũng là một cách cảm ơn. Người nuôi ong vui nhất là thấy đàn mình gửi đi đang sống tốt ở nơi khác.
Câu hỏi thường gặp
Nhận tổ ong dú giống xong có được hỗ trợ không?
Có. Tổ giống của Ong Mộc đi kèm hướng dẫn cơ bản và hỗ trợ qua Zalo cho người mới nuôi. Gọi hoặc nhắn số 0818.83.22.83, gửi ảnh, video và mô tả để được chỉ cụ thể.
Chụp ảnh bên trong thùng ong dú có được không?
Chỉ mở nắp khi người ở trại dặn cần xem bên trong. Mở vào lúc trời ấm, nhanh gọn, không bật flash, chụp xong đậy lại ngay. Mở thường xuyên làm ổ trứng bị lạnh và keo trám bị bóc.
Gửi video tổ ong dú lúc nào là tốt nhất?
Giữa buổi sáng khi trời nắng ráo, ong ra vào nhiều nhất. Nếu nghi đàn bị nóng thì quay thêm lúc trưa, nghi lạnh thì quay lúc sáng sớm để so.
Thấy ong chết trước cửa có cần báo trại ngay không?
Vài con mỗi ngày là đàn dọn xác ong già, không cần lo. Thấy nhiều, đột ngột, hoặc ong bò lết không bay được thì chụp ảnh gửi ngay và nói rõ quanh đó có ai phun thuốc gần đây không.
Không có Zalo thì hỏi trại bằng cách nào?
Có thể gọi điện thoại thẳng số 0818.83.22.83 và mô tả bằng lời theo các mục trong bài: ngày nhận, nơi ở, thời tiết, đã làm gì, thấy gì lạ.
Hỏi ở các hội nhóm nuôi ong trên mạng có được không?
Được để tham khảo, nhưng nhiều lời khuyên dành cho ong mật hoặc cho vùng khác. Với đàn mua từ trại, người ở trại biết rõ đàn đó nhất, nên hỏi trại trước.
